చరిత్రలో ఈరోజు —  అక్టోబర్ 1: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

చివరిగా నవీకరణ: అక్టోబర్ 1, 2026

చరిత్రలో ఈరోజు – అక్టోబర్ 1న భారతదేశ వికేంద్రీకరణ, పరిపాలనా సంస్కరణలు మరియు అంతర్జాతీయ దౌత్య చరిత్రలో ఎన్నో ప్రాముఖ్యమైన ఘట్టాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఈ రోజున ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఆవిర్భావం నుండి చైనా ప్రజా గణతంత్ర స్థాపన వరకు పలు ప్రపంచ విప్లవాత్మక సంఘటనలు సంభవించాయి. విద్యా, రాజకీయ, సామాజిక మరియు సాంస్కృతిక రంగాలలో చిరస్మరణీయ ముద్ర వేసిన అనేకమంది ప్రముఖులు ఈ తేదీన జన్మించారు మరియు మరణించారు.

ఈ ఆర్టికల్‌ను ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి

ఈ ఆర్టికల్ లో మనం తెలుసుకోబోయే అంశాలు:

• అక్టోబర్ 1న జరిగిన ముఖ్యమైన చారిత్రక సంఘటనలు
• అక్టోబర్ 1న జన్మించిన ప్రముఖుల వివరాలు
• జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ దినోత్సవాల విశేషాలు
• పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ విశేషాలు

🌟 అక్టోబర్ 1 ముఖ్యాంశాలు

• ఆంధ్ర రాష్ట్ర అవతరణ (1953): కర్నూలు రాజధానిగా, టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు తొలి ముఖ్యమంత్రిగా భాషాప్రయుక్త ప్రాతిపదికన భారతదేశపు మొదటి రాష్ట్రం ఆవిర్భవించింది.
• భారతీయ తపాలా బిళ్ళల విడుదల (1854): రాణి విక్టోరియా ముఖచిత్రంతో భారతదేశ వ్యాప్తంగా ఉపయోగించే చెల్లుబాటు అయ్యే తపాలా బిళ్ళల ప్రసరణ ప్రారంభమైంది.
• పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా ఆవిర్భావం (1949): మావో జెడాంగ్ నేతృత్వంలో చైనా ప్రజా గణతంత్ర రాజ్యం అధికారికంగా ప్రకటించబడింది.
• ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ ప్రారంభం (1932): డెహ్రాడూన్‌లో ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ (IMA) మొదటి బ్యాచ్ శిక్షణ ప్రారంభమైంది.

🗓️ అక్టోబర్ 1న జరిగిన ముఖ్య సంఘటనలు

1854 – భారతదేశంలో ఆల్-ఇండియా పోస్టేజ్ స్టాంపుల ప్రసరణ ప్రారంభం

డల్హౌసీ గవర్నర్ జనరల్ హయాంలో రూపొందించిన తపాలా సంస్కరణలలో భాగంగా అక్టోబర్ 1, 1854న భారతదేశ వ్యాప్తంగా చెల్లుబాటు అయ్యే అధీకృత పోస్టేజ్ స్టాంపుల అమ్మకాలు ప్రారంభమయ్యాయి. సగం ఆణా (1/2 Anna) ముఖ విలువతో రాణి విక్టోరియా చిత్రాన్ని కలిగి ఉన్న ఈ స్టాంపులను కలకత్తాలోని సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ముద్రించింది. ఇది భారత సమాచార మరియు రవాణా వ్యవస్థ అభివృద్ధిలో మైలురాయిగా నిలిచింది.

1932 – డెహ్రాడూన్‌లో ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ (IMA) ప్రారంభం

భారతీయ ఆర్మీ అధికారులకు స్వదేశంలోనే శిక్షణ అందించడానికి డెహ్రాడూన్‌లో ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ (IMA) అక్టోబర్ 1, 1932న తన మొదటి బ్యాచ్ (40 మంది క్యాడెట్లు) తో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. జనరల్ ఫిలిప్ చెట్వుడ్ ప్రతిపాదనల ప్రకారం ఈ సంస్థ ఏర్పాటైంది. ఇది భారత సైనిక రంగంలో అత్యున్నత నాయకత్వాన్ని తయారుచేసే ప్రధాన సంస్థగా ఎదిగింది.

చరిత్రలో ఈరోజు —  అక్టోబర్ 2: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

1949 – పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా (PRC) ఆవిర్భావం

చైనా కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ అధినేత మావో జెడాంగ్ బీజింగ్‌లోని తియాన్అన్మెన్ స్క్వేర్ వద్ద ‘పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా’ ఆవిర్భావాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు. సుదీర్ఘ అంతర్యుద్ధం ముగిసి కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వం ఏర్పడటంతో ఆసియా భౌగోళిక రాజకీయాలలో సంచలనాత్మక మార్పులు సంభవించాయి. అప్పటినుండి అక్టోబర్ 1 ని చైనా జాతీయ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

1953 – తొలి భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రంగా ఆంధ్ర రాష్ట్ర అవతరణ

గాంధేయవాది పొట్టి శ్రీరాములు 56 రోజుల ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ఫలితంగా, మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి తెలుగు మాట్లాడే జిల్లాలతో ‘ఆంధ్ర రాష్ట్రం’ అవతరించింది. ఈ రాష్ట్రానికి కర్నూలు రాజధానిగా, చండూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది తొలి గవర్నర్‌గా, టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు తొలి ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఇది భారతదేశంలో భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు (SRC 1953) మార్గం సుగమం చేసింది.

1958 – భారతదేశంలో దశాంశ (మెట్రిక్) కొలతల వ్యవస్థ అమలు

భారత ప్రభుత్వం బరువులు మరియు కొలతలలో ఏకరూపత తీసుకురావడానికి ‘స్టాండర్డ్ ఆఫ్ వేట్స్ అండ్ మెజర్స్‌మెంట్స్ యాక్ట్’ ద్వారా మెట్రిక్ వ్యవస్థను అధికారికంగా ప్రవేశపెట్టింది. పాత ఆణా, మణుగుల పద్ధతులకు స్వస్తి చెప్పి కిలోగ్రాములు, మీటర్ల వ్యవస్థను అమలులోకి తెచ్చారు. ఇది భారత వాణిజ్య రంగంలో విప్లవాత్మక సంస్కరణగా మారింది.

1960 – నైజీరియా, సైప్రస్ దేశాల స్వాతంత్ర్యం

బ్రిటిష్ వలస పాలన నుండి ఆఫ్రికా ఖండంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన నైజీరియా మరియు మధ్యధరా ద్వీప దేశమైన సైప్రస్ స్వాతంత్ర్యం పొంది స్వతంత్ర రవాణా, రాజకీయ శక్తులుగా ఆవిర్భవించాయి.

1966 – ఇండియా టూరిజం డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (ITDC) స్థాపన

భారతదేశంలో పర్యాటక రంగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి మరియు అవసరమైన మౌలిక వసతులు అభివృద్ధి చేయడానికి కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో ITDC ని ప్రారంభించారు.

1978 – బాల్య వివాహ నిరోధక సవరణ చట్టం అమలు

శారదా చట్టానికి ప్రతిపాదనలు చేసి, చట్టబద్ధమైన వివాహ కనీస వయస్సును బాలికలకు 18 సంవత్సరాలు, బాలురకు 21 సంవత్సరాలుగా పెంచుతూ కేంద్ర ప్రభుత్వం సవరణ చట్టాన్ని అమలులోకి తెచ్చింది.

చరిత్రలో ఈరోజు —  సెప్టెంబర్ 30: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

1982 – ప్రపంచంలో తొలి వ్యాపారాత్మక CD ప్లేయర్ విడుదల

సోనీ సంస్థ ప్రపంచంలోనే మొదటి కమర్షియల్ కాంపాక్ట్ డిస్క్ (CD) ప్లేయర్ ‘CDP-101’ ను జపాన్‌లో మార్కెట్లోకి విడుదల చేసింది. డిజిటల్ ఆడియో రంగంలో ఇది ఒక నూతన విప్లవానికి నాంది పలికింది.

2006 – పాండిచ్చేరి పేరు ‘పుదుచ్చేరి’గా మార్పు

కేంద్రపాలిత ప్రాంతమైన పాండిచ్చేరి అధికారిక పేరును దాని స్థానిక తమిళ సాంస్కృతిక ముద్రను ప్రతిబింబించేలా ‘పుదుచ్చేరి’ (Puducherry) గా కేంద్ర ప్రభుత్వం మార్చింది.

ఇతర ముఖ్య సంఘటనలు

• 1932: భారతీయ భాగస్వామ్య చట్టం (Indian Partnership Act, 1932) దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది.

🎂 ప్రముఖుల జననాలు

📌 ఇతర ప్రముఖుల జననాలు

• 1842 – సుబ్బయ్యర్ సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్: భారతీయ న్యాయకోవిదుడు, మద్రాస్ హైకోర్టు తొలి భారతీయ పనిచేసే ప్రధాన న్యాయమూర్తి.
• 1861 – నీలరతన్ సర్కార్: ప్రముఖ భారతీయ వైద్యుడు, విద్యావేత్త, కలకత్తా నేషనల్ మెడికల్ కాలేజ్ వ్యవస్థాపకుడు.
• 1887 – పండిట్ హృదయనాథ్ కుంజ్రూ: భారతీయ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్ (SRC) సభ్యుడు.
• 1904 – ఎ.కె. గోపాలన్ (AKG): ప్రముఖ కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు, లోక్‌సభలో మొదటి ప్రతిపక్ష నేత.
• 1919 – మజ్రూహ్ సుల్తాన్‌పురి: దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కార గ్రహీత, ప్రముఖ ఉర్దూ కవి మరియు హిందీ పాటల రచయిత.
• 1934 – భువన్ చంద్ర ఖండూరి: ఉత్తరాఖండ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి, మాజీ కేంద్ర మంత్రి.
• 1934 – చేకూరి రామారావు: ప్రముఖ తెలుగు భాషా శాస్త్రవేత్త, సాహితీ విమర్శకులు.
• 1947 – దల్వీర్ భండారీ: అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం (ICJ) లో భారతీయ న్యాయమూర్తి.
• 1998 – జెహాన్ దారువాలా: ప్రముఖ భారతీయ ఫార్ములా-2 రేసింగ్ డ్రైవర్.

🕯️ ప్రముఖుల మరణ వార్షికోత్సవాలు

• 1939 – వెన్నెలకంటి సుబ్బారావు: ఆంగ్లంలో మొదటి స్వీయచరిత్ర (Autobiography) రాసిన తొలి భారతీయుడు. ఈయన ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీలో ద్విభాషిగా పనిచేశారు.
• 1946 – గూడవల్లి రామబ్రహ్మం: తెలుగు సినిమా తొలితరం సంస్కరణ దర్శకుడు. ‘మాలపిల్ల’ (1938), ‘రైతుబిడ్డ’ (1939) వంటి సామాజిక చైతన్య చిత్రాలను తెరకెక్కించారు.
• 1975 – ఆదుర్తి సుబ్బారావు: మంచి మానవీయ విలువలు కలిగిన చిత్రాలను అందించిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, తెలుగు సినిమా దర్శకుడు మరియు నిర్మాత (‘మూగ మనసులు’, ‘డాక్టర్ చక్రవర్తి’).
• 1979 – పి. వి. రాజమన్నార్: ప్రముఖ న్యాయకోవిదుడు, మద్రాస్ హైకోర్టు తొలి భారతీయ ప్రధాన న్యాయమూర్తి, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలపై ఏర్పాటైన రాజమన్నార్ కమిటీ అధిపతి.
• 1995 – ఆదిత్య విక్రమ్ బిర్లా: భారతీయ పారిశ్రామికవేత్త, ఆదిత్య బిర్లా గ్రూప్ వ్యవస్థాపక పితామహుడు. భారతదేశ పరిశ్రమలను అంతర్జాతీయ స్థాయికి విస్తరించిన వ్యాపార దిగ్గజం.

📌 ఇతర ప్రముఖుల మరణాలు

• 1986 – వీర్ చంద్రసింగ్ గర్వాలీ: పెషావార్ తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు.
• 1997 – గుల్ మహమ్మద్: గిన్నిస్ బుక్ ప్రకారం ప్రపంచంలోనే అత్యంత పొట్టి మనిషిగా నమోదైన భారతీయుడు.
• 2022 – తులసీ తాంతీ: సుజ్లాన్ ఎనర్జీ వ్యవస్థాపకుడు, ‘భారత విండ్ మ్యాన్’గా ప్రసిద్ధుడు.

📢 జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

• అంతర్జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవం (International Day of Older Persons): 1990లో ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకటించింది. వృద్ధుల హక్కులు, ఆరోగ్యం, సంక్షేమంపై దృష్టి సారిస్తుంది. మారుతున్న జనాభా నిష్పత్తుల దృష్ట్యా వయోవృద్ధుల పట్ల గౌరవం, వారి సమాజ భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించడం.
• ప్రపంచ శాఖాహార దినోత్సవం (World Vegetarian Day): 1977లో ఉత్తర అమెరికా వెజిటేరియన్ సొసైటీ (NAVS) ద్వారా ప్రారంభించబడి, 1978లో ఇంటర్నేషనల్ వెజిటేరియన్ యూనియన్ ఆమోదించింది. శాఖాహారం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య, పర్యావరణ ప్రయోజనాలను వ్యాప్తి చేయడం. జంతు హింస నివారణ, పర్యావరణ సమతుల్యత మరియు శాఖాహార జీవనశైలిని ప్రోత్సహించడం.
• అంతర్జాతీయ కాఫీ దినోత్సవం (International Coffee Day): ఇంటర్నేషనల్ కాఫీ ఆర్గనైజేషన్ (ICO) చే 2015లో మిలాన్ ఎక్స్‌పోలో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. కాఫీ రంగానికి కృషి చేస్తున్న రైతులు, వ్యాపారుల శ్రమను గుర్తించడం మరియు కాఫీ వినియోగాన్ని పెంపొందించడం. కాఫీ రంగానికి న్యాయమైన వాణిజ్య (Fair Trade) సూత్రాలను అందించడం.
• జాతీయ స్వచ్ఛంద రక్తదాన దినోత్సవం (National Voluntary Blood Donation Day – India): 1975 నుండి ఇండియన్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్లడ్ ట్రాన్స్‌ఫ్యూజన్ అండ్ ఇమ్యునోహెమటాలజీ ఆధ్వర్యంలో జరుపుతున్నారు. సురక్షితమైన రక్తదానం ప్రాముఖ్యతను వివరించడం మరియు స్వచ్ఛందంగా రక్తదానం చేసే వారిని ప్రోత్సహించడం. అత్యవసర వైద్య పరిస్థితులలో రక్తం కొరత లేకుండా చూడటం.

💡 మీకు తెలుసా?

• అతిచిన్న స్టాంపు కథ: 1854లో భారతదేశంలో విడుదల చేసిన అర ఆణా స్టాంపు పై ముద్రించిన విక్టోరియా రాణి చిత్రం ఆధారంగా డిజైన్ చేసిన ఈ ముద్రణ అత్యంత అరుదైన ఫిలాటెలిక్ సేకరణగా మారింది.
• ఆంధ్రరాష్ట్ర సచివాలయము: 1953లో ఆవిర్భవించిన ఆంధ్ర రాష్ట్ర తొలి సచివాలయ కార్యాలయాలు Kurnool లోని తాత్కాలిక టెంట్ మరియు వెదురు ప్రాంగణాలలో నిర్మించబడ్డాయి.
• తొలి సీడీ: సోనీ CDP-101 ప్లేయర్ విడుదలైనప్పుడు ప్లే చేసిన మొదటి డిజిటల్ ఆడియో ఆల్బమ్ బిల్లీ జోయెల్ యొక్క ’52nd స్ట్రీట్’.

❓ తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

ప్రశ్న 1: ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏ తేదీన, ఏ రాజధానితో ఏర్పడింది?

జవాబు: అక్టోబర్ 1, 1953న మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి, కర్నూలు రాజధానిగా ఆంధ్ర రాష్ట్రం అవతరించింది.

ప్రశ్న2: భారతదేశంలో చెల్లుబాటు అయ్యే మొదటి పోస్టేజ్ స్టాంప్ ఎప్పుడు విడుదలైంది?

జవాబు: అక్టోబర్ 1, 1854న రాణి విక్టోరియా బొమ్మతో భారతదేశపు తొలి ఆల్-ఇండియా పోస్టేజ్ స్టాంపులు ప్రసరణలోకి వచ్చాయి.

చరిత్రలో ఈరోజు —  సెప్టెంబర్ 29: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

ప్రశ్న 3: ఇండియన్ మిలిటరీ అకాడమీ (IMA) ఎక్కడ ఉంది? ఇది ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది?

జవాబు: IMA ఉత్తరాఖండ్‌లోని డెహ్రాడూన్‌లో ఉంది. ఇది అక్టోబర్ 1, 1932న తన శిక్షణా కార్యక్రమాలను ప్రారంభించింది.

ప్రశ్న 4: చైనా ప్రజా గణతంత్ర రాజ్యం (PRC) ఏ సంవత్సరంలో ఆవిర్భవించింది?

జవాబు: అక్టోబర్ 1, 1949న మావో జెడాంగ్ నేతృత్వంలో పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా ఆవిర్భవించింది.

ప్రశ్న 5: భారత లోక్‌సభకు ఎన్నికైన మొదటి దళిత స్పీకర్ ఎవరు?

జవాబు: జి. ఎం. సి. బాలయోగి (G. M. C. Balayogi).

ప్రశ్న 6: భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ చట్టం ద్వారా వివాహ వయస్సును 18 మరియు 21 ఏళ్లకు పెంచారు?

జవాబు: అక్టోబర్ 1, 1978న అమలులోకి వచ్చిన బాల్య వివాహ నిరోధక సవరణ చట్టం ద్వారా.

ప్రశ్న 7: అంతర్జాతీయ వృద్ధుల దినోత్సవాన్ని ఏ సంస్థ నిర్వహిస్తుంది?

జవాబు: ఐక్యరాజ్యసమితి (UN). దీనిని ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ 1న నిర్వహిస్తారు.

ప్రశ్న 8: భారత హోంరూల్ ఉద్యమ స్థాపకురాలు, కాంగ్రెస్ తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలు ఎవరు?

జవాబు: అక్టోబర్ 1, 1847న జన్మించిన డాక్టర్ అనీ బెసెంట్.

చరిత్రలో ఈరోజు —  సెప్టెంబర్ 28: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

ప్రశ్న 9: పి.వి. రాజమన్నార్ కమిటీ ఏ అంశంపై సమర్పించబడింది?

జవాబు: కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాల (Center-State Relations) పరిశీలన మరియు సంస్కరణలపై.