చరిత్రలో ఈరోజు —  సెప్టెంబర్ 13: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

చివరిగా నవీకరణ: సెప్టెంబర్ 13, 2026

చరిత్రలో ఈరోజు – సెప్టెంబర్ 13న ప్రపంచ మరియు భారత చరిత్రలో అనేక ముఖ్యమైన సంఘటనలు జరిగాయి. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానంతర ఏకీకరణలో అత్యంత కీలకమైన ‘ఆపరేషన్ పోలో’ నుండి అంతర్జాతీయ విజ్ఞాన, రాజకీయ పరిణామాల వరకు అనేక మైలురాళ్ళు ఈ తేదీతో ముడిపడి ఉన్నాయి. పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యే అభ్యర్థులతో పాటు సాధారణ పాఠకులకు కూడా ఉపయోగపడేలా సెప్టెంబర్ 13 యొక్క పూర్తి చారిత్రక ప్రాముఖ్యతను ఈ వ్యాసంలో సమగ్రంగా అందించడం జరిగింది.

ఈ ఆర్టికల్‌ను ఇంగ్లీష్‌లో చదవండి

ఈ ఆర్టికల్ లో మనం తెలుసుకోబోయే అంశాలు:

• సెప్టెంబర్ 13న జరిగిన ముఖ్యమైన చారిత్రక సంఘటనలు
• సెప్టెంబర్ 13న జన్మించిన ప్రముఖుల వివరాలు
• జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ దినోత్సవాల విశేషాలు
• పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ విశేషాలు

🌟 సెప్టెంబర్ 13 ముఖ్యాంశాలు

• ఆపరేషన్ పోలో ప్రారంభం (1948): హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేయడానికి భారత సైన్యం పోలీసు చర్యను ప్రారంభించింది.
• జతీంద్రనాథ్ దాస్ అమరత్వము (1929): లాహోర్ సెంట్రల్ జైలులో 63 రోజుల సుదీర్ఘ నిరాహార దీక్ష అనంతరం విప్లవ వీరుడు జతీంద్రనాథ్ దాస్ కన్నుమూశారు.
• ఓస్లో ఒప్పందం (1993): వాషింగ్టన్ డి.సి.లో ఇజ్రాయెల్ మరియు పి.ఎల్‌.ఓ (PLO) ల మధ్య చారిత్రాత్మక ఓస్లో శాంతి ఒప్పందం సంతకమైంది.

🗓️ సెప్టెంబర్ 13న జరిగిన ముఖ్య సంఘటనలు

1759 – క్యూబెక్ యుద్ధం (ప్లేన్స్ ఆఫ్ అబ్రహాం యుద్ధం)

ఏడేళ్ల యుద్ధంలో (Seven Years’ War) భాగంగా బ్రిటీష్ సైన్యాలు కెనడాలోని క్యూబెక్ వెలుపల ఫ్రెంచ్ బలగాలను ఓడించాయి. ఈ యుద్ధంలో బ్రిటీష్ కమాండర్ జేమ్స్ వోల్ఫ్ మరియు ఫ్రెంచ్ కమాండర్ మార్క్విస్ డి మోంట్‌కామ్ ఇద్దరూ తీవ్రంగా గాయపడి మరణించారు. ఈ విజయం ఉత్తర అమెరికాలో ఫ్రెంచ్ పాలనకు ముగింపు పలికి, ఉత్తర అమెరికా ఖండంలో బ్రిటీష్ ఆధిపత్యానికి పునాది వేసింది.

చరిత్రలో ఈరోజు —  అక్టోబర్ 2: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

1929 – విప్లవ వీరుడు జతీంద్రనాథ్ దాస్ అమరత్వము

భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు జతీంద్రనాథ్ దాస్ (జతిన్ దాస్) లాహోర్ సెంట్రల్ జైలులో 63 రోజుల సుదీర్ఘ నిరాహార దీక్ష తర్వాత అమరుడయ్యారు. రాజకీయ ఖైదీలకు సమాన హక్కులు, మానవీయ సదుపాయాలు కల్పించాలని కోరుతూ ఆయన భగత్ సింగ్ మరియు ఇతర విప్లవకారులతో కలిసి ఈ దీక్ష చేపట్టారు. జతిన్ దాస్ త్యాగం దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర నిరసనలకు, బ్రిటీష్ జైళ్ల విధానంపై పెద్ద ఎత్తున ఆగ్రహానికి దారితీసింది.

1948 – ఆపరేషన్ పోలో ప్రారంభం

హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని భారత యూనియన్‌లో విలీనం చేయడానికి కేంద్ర హోంమంత్రి సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్ ఆదేశాల మేరకు భారత సైన్యం “ఆపరేషన్ పోలో” (పోలీస్ చర్య) ప్రారంభించింది. మేజర్ జనరల్ జె.ఎన్. చౌధురి నాయకత్వంలో సైన్యం నలువైపుల నుండి హైదరాబాద్‌లోకి ప్రవేశించింది. ఈ చర్య ఫలితంగా సెప్టెంబర్ 17న నిజాం లొంగిపోయారు. దానితో హైదరాబాద్ భారతదేశంలో అధికారికంగా విలీనమైంది.

1968 – అల్బేనియా వార్సా ప్యాక్ట్ నుండి నిష్క్రమణ

సోవియట్ యూనియన్ నేతృత్వంలోని సైనిక కూటమి అయిన ‘వార్సా ప్యాక్ట్’ (Warsaw Pact) నుండి అధికారికంగా నిష్క్రమిస్తున్నట్లు అల్బేనియా ప్రకటించింది. చెకోస్లోవేకియాపై సోవియట్ సైనిక దాడిని నిరసిస్తూ అల్బేనియా ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది. కమ్యూనిస్ట్ కూటమిలో వచ్చిన ప్రధాన చీలికలకు మరియు సోవియట్ ఆధిపత్యంపై వ్యతిరేకతకు ఇది అద్దం పడుతుంది.

1993 – చారిత్రాత్మక ఓస్లో శాంతి ఒప్పందం

వాషింగ్టన్ డి.సి.లోని వైట్ హౌస్ ఆవరణలో ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని యిట్జాక్ రబీన్ మరియు పాలస్తీనా విముక్తి సంస్థ (PLO) అధినేత యాసర్ అరాఫత్ పరస్పరం కరచాలనం చేసుకుంటూ ఓస్లో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశారు. వెస్ట్ బ్యాంక్ మరియు గాజా స్ట్రిప్‌లోని కొన్ని భాగాలలో పాలస్తీనియన్ల స్వయంపాలనకు (Palestinian Authority) ఇది పునాది వేసింది.

2007 – ఐక్యరాజ్యసమితి ఆదివాసీల హక్కుల ప్రకటన (UNDRIP)

ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ అసెంబ్లీ “ఐక్యరాజ్యసమితి ఆదివాసీల (నూతన మూలవాసుల) హక్కుల ప్రకటన”ను (UNDRIP) ఆమోదించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న మూలవాసుల సంస్కృతి, భాష, భూమి మరియు జీవన హక్కులను కాపాడటం దీని ముఖ్య ఉద్దేశం. ప్రపంచ మానవ హక్కుల చరిత్రలో మూలవాసుల (Indigenous Peoples) హక్కుల పరిరక్షణకు లభించిన అత్యున్నత గ్లోబల్ గుర్తింపు ఇది.

చరిత్రలో ఈరోజు —  అక్టోబర్ 1: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

2008 – ఢిల్లీ వరుస బాంబు పేలుళ్లు

భారత రాజధాని న్యూఢిల్లీలోని కరోల్ బాగ్, కన్నాట్ ప్లేస్, గ్రేటర్ కైలాష్ వంటి రద్దీ ప్రాంతాలలో ‘ఇండియన్ ముజాహిదీన్’ ఉగ్రవాద సంస్థ జరిపిన వరుస పేలుళ్లలో 20 మందికి పైగా మరణించగా, 90 మందికి పైగా గాయపడ్డారు. దేశంలో అంతర్గత భద్రత, ఉగ్రవాద నిరోధక చర్యల పరిధిని పెంచడానికి ఇది కారణమైంది.

ఇతర ముఖ్య సంఘటనలు

• 1788: యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాన్ఫెడరేషన్ కాంగ్రెస్ న్యూయార్క్ నగరాన్ని యు.ఎస్.(U.S.) తాత్కాలిక రాజధానిగా నిర్ణయించింది.

🎂 ప్రముఖుల జననాలు

📌 ఇతర ప్రముఖుల జననాలు: బార్బరా బెయిన్ (1931) – అమెరికన్ నటి (‘మిషన్ ఇంపాసిబుల్’ సిరీస్ ద్వారా ప్రసిద్ధి), సజ్జా జయదేవ్ బాబు (1940) – ప్రముఖ తెలుగు వ్యంగ్య చిత్రకారుడు (కార్టూనిస్ట్).

🕯️ ప్రముఖుల మరణ వార్షికోత్సవాలు

• 1929 – జతీంద్ర నాథ్ దాస్: భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, విప్లవకారుడు. జైలు ఖైదీల హక్కుల కోసం 63 రోజుల పాటు నిరాహార దీక్ష చేసి ప్రాణాలర్పించిన అమరవీరుడు.
• 1989 – ఆచార్య ఆత్రేయ (కిలింబి వెంకట నరసింహాచార్యులు): ‘మనసుకవి’గా ప్రసిద్ధి చెందిన తెలుగు నాటక, సినీ రచయిత మరియు పాటల రచయిత. మానవ మనస్తత్వాలను, భావోద్వేగాలను ప్రతిబింబించే పాటలతో తెలుగు సాహిత్యంలో చెరగని ముద్ర వేశారు.
• 2012 – జస్టిస్ రంగనాథ్ మిశ్రా: భారత 21వ ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) మరియు జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) మొదటి ఛైర్మన్.

📌 ఇతర ప్రముఖుల మరణాలు: ఇటాలో స్వెవో (1928) – ప్రసిద్ధ ఇటాలియన్ నవలా రచయిత, నాటకకర్త, మోసెస్ మలోన్ (2015) – ప్రసిద్ధ బాస్కెట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు, మూడవసారి NBA MVP విజేత.

📢 జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

• అంతర్జాతీయ ప్రోగ్రామర్ల దినోత్సవాలు (International Programmers’ Day): రష్యన్ సాఫ్ట్‌వేర్ డెవలపర్లు వాలెంటిన్ బాల్ట్ మరియు మైఖేల్ చెర్వియాకోవ్ ప్రతిపాదించగా, 2009లో రష్యా ప్రభుత్వం అధికారికంగా గుర్తించింది. సమాజంలో డిజిటల్ విప్లవం, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధికి ప్రోగ్రామర్లు చేస్తున్న సేవలను గుర్తించడం. ఈ దినోత్సవాన్ని ప్రతి సంవత్సరం సంవత్సరంలో 256వ రోజున జరుపుకుంటారు. (సాధారణ సంవత్సరాల్లో సెప్టెంబర్ 13, లీప్ సంవత్సరాల్లో సెప్టెంబర్ 12న వస్తుంది). 256 అనేది 2^8 (1 బైట్) కు సమానం కావడం వల్ల దీనిని ఎంచుకున్నారు.
• పాజిటివ్ థింకింగ్ డే (Positive Thinking Day): 2003లో అమెరికన్ పారిశ్రామికవేత్తలు మనుషుల మానసిక ఆరోగ్యాన్ని పెంపొందించేందుకు ప్రారంభించారు. జీవితంలో సానుకూల దృక్పథం, ఆశావాదాన్ని పెంచుకోవడం ద్వారా ఒత్తిడిని తగ్గించి మానసిక ఆరోగ్యాన్ని పెంపొందించడం.

💡 మీకు తెలుసా?

• హైదరాబాద్ విలీనానికి కేవలం ఐదు రోజులు: 1948 సెప్టెంబర్ 13న ప్రారంభమైన ఆపరేషన్ పోలో కేవలం ఐదు రోజుల్లోనే విజయవంతమై, సెప్టెంబర్ 17న హైదరాబాద్ రాష్ట్రం భారత యూనియన్‌లో విలీనం అయింది.
• 256 సంఖ్య ప్రాధాన్యత: ప్రోగ్రామర్ల దినోత్సవాన్ని 256వ రోజున జరుపుకోవడానికి కారణం, ఒక 8-బిట్ బైట్ (Byte) లో వ్యక్తపరచగల గరిష్ట విలువల సంఖ్య 256 (2^8 = 256).
• ప్రపంచ బాలసాహిత్యాన్ని మార్చిన రచయిత: రోల్డ్ డాల్ రచించిన Matilda, The BFG, Charlie and the Chocolate Factory వంటి పుస్తకాలు 60కు పైగా భాషల్లోకి అనువదించబడ్డాయి.

❓ తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs)

ప్రశ్న1: హైదరాబాద్ విలీనానికి భారత సైన్యం చేపట్టిన చర్య పేరు ఏమిటి? ఇది ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది?

జవాబు: హైదరాబాద్ విలీనానికి భారత సైన్యం చేపట్టిన చర్య పేరు ఆపరేషన్ పోలో (Operation Polo). ఇది 1948 సెప్టెంబర్ 13న ప్రారంభమైంది.

ప్రశ్న 2: 63 రోజుల నిరాహార దీక్ష తర్వాత అమరుడైన భారత విప్లవకారుడు ఎవరు?

జవాబు: జతీంద్ర నాథ్ దాస్ (జతిన్ దాస్). ఆయన 1929 సెప్టెంబర్ 13న లాహోర్ సెంట్రల్ జైలులో అమరులయ్యారు.

చరిత్రలో ఈరోజు —  సెప్టెంబర్ 30: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

ప్రశ్న 3: ‘ప్రోగ్రామర్స్ డే’ ని ఏ రోజున జరుపుకుంటారు? ఎందుకు?

జవాబు: సాధారణ సంవత్సరాల్లో సెప్టెంబర్ 13న (సంవత్సరంలోని 256వ రోజున) జరుపుకుంటారు. 256 అనేది 8-బిట్ బైట్ పరిమితికి (2^8) సంకేతం.

ప్రశ్న 4: 1993 సెప్టెంబర్ 13న సంతకమైన చారిత్రాత్మక ఒప్పందం ఏది?

జవాబు: ఇజ్రాయెల్ మరియు PLO మధ్య సంతకమైన ఓస్లో శాంతి ఒప్పందం (Oslo Accords).

ప్రశ్న 5: ఆపరేషన్ పవన్ లో వీరమరణం పొంది పరమ వీర చక్ర పొందిన సైనిక అధికారి ఎవరు?

జవాబు: మేజర్ రామస్వామి పరమేశ్వరన్. ఆయన సెప్టెంబర్ 13, 1946న జన్మించారు.

ప్రశ్న 6: ‘మనసుకవి’ అనే బిరుదు కలిగిన ప్రముఖ తెలుగు రచయిత ఎవరు?

జవాబు: ఆచార్య ఆత్రేయ.

ప్రశ్న 7: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చివరి ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసినది ఎవరు?

జవాబు: నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి (జననం: సెప్టెంబర్ 13, 1960).

చరిత్రలో ఈరోజు —  సెప్టెంబర్ 29: ముఖ్య సంఘటనలు, ప్రముఖుల జననాలు, జాతీయ & అంతర్జాతీయ దినోత్సవాలు

ప్రశ్న 8: జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్ (NHRC) మొదటి ఛైర్మన్ ఎవరు?

జవాబు: జస్టిస్ రంగనాథ్ మిశ్రా (మరణం: సెప్టెంబర్ 13, 2012).

ప్రశ్న 9: ఐక్యరాజ్యసమితి ఆదివాసీల హక్కుల ప్రకటన (UNDRIP) ఎప్పుడు ఆమోదించబడింది?

జవాబు: 2007 సెప్టెంబర్ 13న ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ అసెంబ్లీ ద్వారా ఆమోదించబడింది.

ప్రశ్న 10: అమెరికా జాతీయ గీతం ‘ది స్టార్-స్పేంగిల్డ్ బ్యానర్’ రాసేందుకు ప్రేరణగా నిలిచిన యుద్ధ ఘటన ఏది?

జవాబు: 1814 సెప్టెంబర్ 13న బ్రిటీష్ సైన్యం అమెరికాలోని ఫోర్ట్ మెక్‌హెన్రీపై జరిపిన దాడి.